Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудағы кеңістіктік шоғырлану мен аймақтық сәйкессіздіктер: Беларусь Республикасының тәжірибесі, 2019–2024 жж.
DOI:
https://doi.org/10.68081/0rd92m16Кілт сөздер:
шағын және орта кәсіпкерлік; аймақтық даму; кеңістіктік шоғырлану; аймақтық сәйкессіздіктер; БеларусьАңдатпа
Бұл мақалада 2019–2024 жылдар аралығында Беларусь Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті (ШОК) дамытудағы аймақтық сәйкессіздіктер зерттеледі, атап айтқанда, байқалған ШОК динамикасы мен Беларусь Республикасының 2026–2030 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламасында белгіленген аймақтық даму басымдықтарының сәйкестігіне ерекше назар аударылады. Беларусь Республикасының Ұлттық статистика комитетінің микро-, шағын және орта ұйымдар, сондай-ақ жеке кәсіпкерлер құратын жалпы қосылған құн (ЖҚҚ) туралы ресми статистикалық деректеріне сүйене отырып, зерттеуде ШОК қызметінің алдыңғы әлеуметтік-экономикалық даму циклі аяқталғаннан кейін қалай дамығанын бағалау үшін экономикалық-статистикалық талдау, салыстырмалы талдау және сипаттамалық синтез аймақтық және аудандық деңгейлерде қолданылады. Талдау көрсеткендей, Беларусьтегі ШОК-ты аймақтық дамыту жоғары кеңістіктік шоғырлануымен сипатталады: Минск қаласы мен Минск облысына ШОК-тың ЖҚҚ-ындағы үлесінің тым көп бөлігі тиесілі, ал қалған аймақтар айтарлықтай ішкі әркелкілікті көрсетеді, бұл ретте аймақтық деңгейдегі көрсеткіштер бірыңғай аймақтық үрдістерге емес, жоғары көрсеткішті аудандардың шағын санының болуына немесе болмауына байланысты анықталады. Ірі қала құраушы кәсіпорындармен немесе қолайлы логистикамен байланысты аудандардың бір бөлігі, ең алдымен Витебск облысында, кең аймақтық көрсеткіштер нашарлап жатқан жағдайда да жақсаруды көрсетеді, ал шеткі аудандардың едәуір бөлігі, соның ішінде Беларусь Республикасының 2026–2030 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламасында басым деп аталған бірнеше аудан, 2024 жылы 2015 немесе 2019 жылмен салыстырғанда нашар нәтиже көрсетеді. Бұл нәтижелер Бағдарламада белгіленген басым аудандар мен іс жүзінде оң ШОК динамикасына қол жеткізген аудандар арасында тек ішінара сәйкестік бар екенін көрсетеді. Зерттеу қорытындысында Беларусьтегі ШОК қызметінің кеңістіктік шоғырлануы тек халық тығыздығы мен әкімшілік мәртебеге ғана емес, сонымен қатар қала құраушы кәсіпорындардың болуына, логистикалық қолжетімділікке және жергілікті билік органдарының институционалдық әлеуетіне де байланысты екені атап өтіледі, бұл Бағдарлама аясында аймақтық ШОК қолдау шараларын жетілдіру үшін эмпирикалық негіз ұсынады.
Әдебиеттер тізімі
Beckmann, M., Garkisch, M., & Zeyen, A. (2023). Together we are strong? A systematic literature review on how SMEs use relation-based collaboration to operate in rural areas. Journal of Small Business & Entrepreneurship, 35(4), 515-549.
Duranton, G., & Puga, D. (2004). Micro-foundations of urban agglomeration economies. In V. Henderson & J. F. Thisse (Eds.), Handbook of Regional and Urban Economics (Vol. 4, pp. 2063–2117). Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1574-0080(04)80005-1
Glezman, L. V. (2022). Development of small and medium-sized business in a new regional environment. Journal of Economics, Entrepreneurship and Law, 12(7), 1855-1868. https://doi.org/10.18334/epp.12.7.115120
Inevatova, O.A., Mikhailova, E.O. & Silenko A.S. (2026). Factors and trends of structural transformation of the small and medium entrepreneurship sector in the region. Economics, (1 (56)), 4-13.
Juraev, F. M., & Ziyaev, M. M. (2026). To theoretical aspects of small and medium entrepreneurship in the regional economy. Bulletin of the Tajik State University of Law, Business and Politics. Social Sciences Series, 107 (2), 70–80. https://doi.org/10.24412/3005-8023-2026-2-70-80
Khamidullina, A.R. (2024). The role of small and medium entrepreneurship in the socio-economic development of the Оrenburg region. Natural Sciences and Humanities, (6 (56)), 727-732.
Martin, R. (2012). Regional economic resilience, hysteresis and recessionary shocks. Journal of Economic Geography, 12(1), 1–32. https://doi.org/10.1093/jeg/lbr019
Matsegor, A.Y. & Suglobov, A.E. (2023). Supporting Entrepreneurship in the Regions as a Key Factor in Ensuring Economic Security. Bulletin of Eurasian Science, 15 (2S), 48.
McCann, P., & Ortega-Argilés, R. (2016). Smart specialisation, entrepreneurship and SMEs: issues and challenges for a results-oriented EU regional policy. Small business economics, 46(4), 537-552.
Makkonen, T., & Leick, B. (2020). Locational challenges and opportunities for SMEs in border regions. European Planning Studies, 28(10), 2078-2098.
Ministry of Economy of the Republic of Belarus. (2025). Program of Socioeconomic Development of the Republic of Belarus for 2026–2030. Minsk. https://economy.gov.by/ru/pser2030-ru/
National Statistical Committee of the Republic of Belarus. (2016). Small and medium entrepreneurship in the Republic of Belarus. https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya–statistika/publications/izdania/public_compilation/index_5272/?sphrase_id=2712782
National Statistical Committee of the Republic of Belarus. (2026). Structural statistics, including statistics of small and medium-sized businesses. https://dataportal.belstat.gov.by/osids/rubric-info/10623
Ndregjoni, A. (2025). Small and medium enterprises in the Western Balkans: Development, challenges, and prospects. Revista Economicus, 24(2).
President of the Republic of Belarus. (2025). Address by the President of the Republic of Belarus A.G. Lukashenko to the Belarusian people and the National Assembly of the Republic of Belarus «Time for Concrete Actions». https://president.gov.by/ru/events/vtoroe–zasedanie–vii–vsebelorusskogo–narodnogo–sobrania
Rubtsov, G., & Litvinenko, A. (2020). Development of single-industry towns as a factor of economic and regional growth. E3S Web of Conferences, 208, 08005. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202020808005
Salikhova, S.F. (2022). Development of small business in the new reality: regional opportunities and limitations. Economics, Entrepreneurship and Law, 12 (12), 3189-3204.
Stam, E. (2015). Entrepreneurial ecosystems and regional policy: A sympathetic critique. European Planning Studies, 23(9), 1759–1769. https://doi.org/10.1080/09654313.2015.1061484
