Жеке инвестицияларды тартудағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: эмпирикалық деректерді талдау
DOI:
https://doi.org/10.68081/ewacwf03Кілт сөздер:
сыбайлас жемқорлық, жеке инвестициялар, сыбайлас жемқорлық тәуекелі, инвестиция тарту, сыбайлас жемқорлықты қабылдауАңдатпа
Жеке инвестициялар экономикалық қызметтің осы түрін мемлекеттік реттеудің ерекшеліктеріне байланысты сыбайлас жемқорлық қатерлеріне барынша осал болып табылады. Осы мақаланың мақсаты – бизнес-қоғамдастық өкілдері мен бейінді сарапшылардың пікірлері негізінде Қазақстан Республикасында жеке инвестицияларды тарту саласындағы сыбайлас жемқорлықты қабылдауды зерделеу, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің негізгі түрлері мен оларға ықпал ететін факторларды анықтау. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін кәсіпкерлік субъектілеріне жүргізілген әлеуметтанулық сауалнама (жалпы саны – 384 респондент) және инвестиция тарту мен сыбайлас жемқорлық саласындағы сарапшылармен жүргізілген сұхбаттар (жалпы саны – 10 сарапшы) арқылы эмпирикалық деректерді жинау мен талдауға негізделген аралас зерттеу әдісі қолданылды. Нәтижелер Қазақстан Республикасының инвестициялық саласына неғұрлым тән сыбайлас жемқорлық тәуекелдері ресурстарды бөлумен, әкімшілік-өкімдік өкілеттіктерді іске асырумен, сондай-ақ жекелеген нарық қатысушыларына заңнамалық деңгейде бәсекелестік емес артықшылықтар берумен байланысты екенін көрсетті. Осы тәуекелдердің негізгі факторларына заңнаманың жетілмегендігі, жоғары әкімшілік жүктеме, ресурстар үшін бәсекелестік және институционалдық бақылаудың жеткіліксіздігі жатады. Қарастырылып отырған саладағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты одан әрі жетілдіру жөніндегі негізгі ұсынымдар реттеушілік рәсімдерді жетілдірумен қатар, инвестициялық қызмет субъектілеріне преференциялық ресурстарды бөлудің ашықтығын арттыруды қамтиды.
Әдебиеттер тізімі
Alimbetova, A. R., Orazalinov, M. N., & Chokina, K. Zh. (2025). Korrupcionnye ugrozy v transportnoj otrasli Respubliki Kazahstan: Pravovoj analiz i napravlenija protivodejstvija. In D. Witkowska (Ed.), Proceedings of the 9th International Scientific Conference “Research Retrieval and Academic Letters”. Publisher.agency. Warsaw, Poland, 400-408. https://doi.org/10.5281/zenodo.15461091
Amin, M., & Soh, Y. C. (2021). Does greater regulatory burden lead to more corruption? Evidence using firm-level survey data for developing countries. The World Bank Economic Review, 35(3), 812-828. https://doi.org/10.1093/wber/lhaa007
Anderson, J., & Photos, I. (2003). The World Bank and anticorruption in Europe and Central Asia: enhancing transparency, voice and accountability. https://documents1.worldbank.org/curated/en/271451468749060454/pdf/271140World0Bank0and0Anticorruption0ECA.pdf
Aven, T., & Zio, E. (Eds.). (2018). Knowledge in risk assessment and management. John Wiley & Sons, Incorporated.
Bryman, A. (2016). Social research methods (5th ed.). Oxford University Press.
Dabour, N. (2000). The role of foreign direct investment (FDI) in development and growth in OIC member countries. Journal of economic cooperation, 21(3), 27-55
Farazmand, A., De Simone, E., Gaeta, G. L., & Capasso, S. (2022). Corruption, lack of Transparency and the Misuse of Public Funds in Times of Crisis: An introduction. Public Organization Review, 22(3), 497-503. https://doi.org/10.1007/s11115-022-00651-8
Gaitov, A. A., Umurzakov, E. A., & Zhumaeva, M. S. (2026). Vlijanie jekonomicheskoj prestupnosti na ustojchivoe razvitie agropromyshlennogo kompleksa Kazahstana. Eurasian Scientific Journal of Law, (1 (14)), 118-127. https://doi.org/10.46914/2959-4197-2026-1-1-118-127
Gonzalez, A., López-Córdova, J. E., & Valladares, E. E. (2007). The incidence of graft on developing-country firms (Vol. 4394). World Bank Publications. https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/3c5479ac-901b-575e-8080-edbfe8d4027f/content
Gorshkov, M. K., & Sheregi, F. Je. (2011). Prikladnaja sociologija: Metodologija i metody. Al'fa-M; INFRA-M.
Habib, M., & Zurawicki, L. (2002). Corruption and foreign direct investment. Journal of international business studies, 33(2), 291-307. https://doi.org/10.1057/palgrave.jibs.8491017
Hafidz, J., Saktiawan, M. D., Wiranto, A. P., Noviyansyah, A., & Osman, A. K. (2025). Contemporary Legal Accountability Reform in Public Procurement: A Framework Integrating Ethical Norms and Anti-Corruption Mechanisms. MILRev: Metro Islamic Law Review, 4(1), 517-538.
Hauser, C. (2024). Digitalisation, artificial intelligence, and the fight against corruption. In Organizational Corruption, Crime and Covid-19 (pp. 238-258). Routledge.
Heywood, P., & Meyer-Sahling, J. H. (2013). Danger zones of corruption: How management of the ministerial bureaucracy affects corruption risks in Poland. Public Administration and Development, 33(3), 191-204. https://doi.org/10.1002/pad.1644
Khan, M. A., Ibrahim, Y., Othman, N. S., & Saleem, S. F. (2025). Attracting foreign direct investment in ASEAN: the impact of institutional quality and macroeconomic drivers. Journal of Public Affairs, 25(3), e70071. https://doi.org/10.1002/pa.70071
Kolstad, I., & Søreide, T. (2009). Corruption in natural resource management: Implications for policy makers. Resources policy, 34(4), 214-226. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2009.05.001
Kubbe, I., Baez-Camargo, C., & Scharbatke-Church, C. (2024). Corruption and social norms: A new arrow in the quiver. Annual Review of Political Science, 27(1), 423-444. https://doi.org/10.1146/annurev-polisci-051120-095535
Kurniawan, T. (2022). Discretion as a factor in corruption: A case from Indonesia. Public Integrity, 24(7), 692-701. https://doi.org/10.1080/10999922.2021.1975939
Mauro, P. (1995). Corruption and growth. The quarterly journal of economics, 110(3), 681-712. https://doi.org/10.2307/2946696
McDevitt, A. (2011). Corruption Risk Assessment Topic Guide. Transparency International. https://knowledgehub.transparency.org/assets/uploads/kproducts/Corruption_Risk_Assessment_Topic_Guide.pdf
Minto, A., & Trincanato, E. (2022). The policy and regulatory engagement with corruption: insights from complexity theory. European Journal of Risk Regulation, 13(1), 21-44. https://doi.org/10.1017/err.2021.18
OECD (2018), Enhancing Competitiveness in Central Asia, Competitiveness and Private Sector Development, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/9789264288133-en
OECD (2024), Anti-Corruption and Integrity Outlook 2024, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/968587cd-en
OECD (2026), Anti-Corruption and Integrity Outlook 2026: Harnessing the Integrity Advantage, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/16708b78-en
Osburg, J. (2018). Making business personal: corruption, anti-corruption, and elite networks in post-Mao China. Current Anthropology, 59(S18), S149-S159. https://doi.org/10.1086/695831
Pinotti, P., Decarolis, F., Vannutelli, S., & Fisman, R. J. (2020). Rules, Discretion, and Corruption in Procurement: Evidence from Italian Government Contracting. BAFFI CAREFIN Centre Research Paper, (2020-142). https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3607848
Sagandykova, G. S. (2005). Nekotorye problemy kvalifikacii protivopravnyh dejstvij sub"ektov korrupcii v kvazigosudarstvennom sektore. Gylym, 84, 181-187. https://ffa.object.pscloud.io/ycosuyki/ggsgsyqe/yesyugii/ad3bb8059a6a48185924babe425da86763517168.pdf
Sauve, B., Woodley, J., Jones, N. J., & Akhtari, S. (2023). Methods of preventing corruption: A review and analysis of select approaches. Public Safety Canada= Sécurité publique Canada.
Sergiienko, L., Ksendzuk, V., Stoliar, Y., Krutik, Y., & Voitsitska, K. (2024). Ukrainian and global experience of anti-corruption activities in the field of preventing and combating illegal migration: legal, economic and financial mechanism. Financial & Credit Activity: Problems of Theory & Practice, 2(55). https://doi.org/10.55643/fcaptp.2.55.2024.4189
Tanzi, V. (1998). Corruption around the world: Causes, consequences, scope and cures. Staff Papers – International Monetary Fund, 45, 559–594. https://doi.org/10.2307/3867585
Transparency International. (n.d.). What is corruption? Transparency.org. Retrieved August 10, 2026, from https://www.transparency.org/en/what-is-corruption
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2025). World Investment Report 2025: International investment in the digital economy. United Nations. https://unctad.org/publication/world-investment-report-2025
Wei, S. J. (2000). How taxing is corruption on international investors?. Review of economics and statistics, 82(1), 1-11. https://doi.org/10.1162/003465300558533
Wellman, B., & Frank, K. (2001). Network capital in a multi-level world: Getting support from personal communities. Social capital: Theory and research, 233, e273.
World Bank. (2020). Enhancing Government Effectiveness and Transparency: The Fight Against Corruption https://www.worldbank.org/en/topic/governance/publication/enhancing-government-effectiveness-and-transparency-the-fight-against-corruption
Yusof, S. A., & Arshad, M. N. M. (2020). Estimations of business exposure to corruption in Malaysia. Journal of Financial Crime, 27(4), 1273-1287. https://doi.org/10.1108/JFC-04-2020-0058
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Категориялар
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Alexandr Zagrebin, Zhuldyz Davletbayeva
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
