Kazakhstan’s transport and logistics potential in the context of changing international trade routes

Zamira Bashu

doi:10.68081/mzpf7462

Авторлар

Замира Башу Қазақстан Республикасы Жоғары аудиторлық палатасы жанындағы Зерттеулер, талдау және тиімділікті бағалау орталығы

DOI:

https://doi.org/10.68081/mzpf7462

Кілт сөздер:

көлік-логистикалық әлеует, халықаралық сауда маршруттары, халықаралық көлік дәліздері, Транскаспий халықаралық көлік бағыты, транзиттік тасымалдар.

Аңдатпа

Зерттеудің мақсаты – халықаралық сауда бағыттарының өзгеруі жағдайында Қазақстанның көлік-логистикалық әлеуетін бағалау және елдің Еуразия құрлығындағы транзиттік хаб ретіндегі рөлін күшейтудің негізгі бағыттарын айқындау. Зерттеу барысында статистикалық, салыстырмалы, жүйелік және құрылымдық талдау әдістері, сондай-ақ халықаралық көлік дәліздерінің өткізу қабілетін, жүк тасымалдау көлемін және транзит мерзімдерін салыстыру тәсілі қолданылды. Ақпараттық база ретінде Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика бюросының деректері, мемлекеттік органдардың ресми материалдары, Дүниежүзілік банк, ЭЫДҰ және басқа да халықаралық ұйымдардың зерттеулері пайдаланылды. Зерттеу нәтижелері геосаяси тұрақсыздық, Ресей арқылы өтетін Солтүстік дәлізге қатысты тәуекелдер және Қызыл теңіздегі тасымалдардың бұзылуы Қазақстан арқылы өтетін балама бағыттарға сұранысты арттырғанын көрсетті. Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша тасымал көлемінің өсуі, Ақтау және Құрық порттарының дамуы, теміржол инфрақұрылымының жаңғыртылуы және кедендік рәсімдердің цифрландырылуы Қазақстанның бәсекелестік артықшылықтарын күшейтуде. Сонымен қатар инфрақұрылымдық шектеулер, көлік түрлері арасындағы үйлестірудің жеткіліксіздігі, тарифтердің біріздендірілмеуі, шекаралық рәсімдердің ұзақтығы және Каспий теңізі деңгейінің төмендеуі негізгі тәуекелдер ретінде анықталды. Қазақстанның транзиттік әлеуетін толық іске асыру үшін мультимодальды инфрақұрылымды дамыту, цифрлық интеграцияны тереңдету, халықаралық тарифтік саясатты үйлестіру және жеке инвестицияларды тарту қажет деген қорытынды жасалды.

Автор өмірбаяны

Замира Башу, Қазақстан Республикасы Жоғары аудиторлық палатасы жанындағы Зерттеулер, талдау және тиімділікті бағалау орталығы

Замира Рузматқызы Башу – PhD, «Зерттеулер, талдау және тиімділікті бағалау орталығы» ЖШС-нің бас сарапшы-зерттеушісі, Қазақстан. Оның кәсіби және ғылыми-зерттеу қызметі мемлекеттік секторды зерттеуге, талдамалық бағалауға, тиімділікті бағалауға және деректерге негізделген шешімдер қабылдауға бағытталған. Ол қолданбалы зерттеулер жүргізуге, талдамалық материалдар әзірлеуге, сондай-ақ мемлекеттік саясат пен басқару процестерінің тиімділігін бағалауға қатысады. Ғылыми қызығушылықтары мемлекеттік басқару, мемлекеттік қаржы, мемлекеттік аудит, стратегиялық жоспарлау және тиімділікті бағалау салаларын қамтиды. Сонымен қатар мемлекеттік сектордың тиімділігі мен есептілігін арттыруға бағытталған ғылыми-зерттеу және жарияланымдық қызметпен айналысады. ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8737-1274. Электрондық пошта: zamirabashu@gmail.com.

Әдебиеттер тізімі

Asian Development Bank. (2024). Unlocking transport connectivity in the Caucasus and Central Asia. Asian Development Bank.

Augan, M., Mukhametzhan, A., Yermekbayev, A., Zhekenov, D., & Byuzheyeva, B. (2025). The impact of international transportation corridors on security and stability: A comparative analysis of Poland and Kazakhstan. New Perspectives, 33(4), 377-398.

Bureau of National Statistics of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan. (2026). Transport in the Republic of Kazakhstan: January–December 2025. https://stat.gov.kz/en/industries/business-statistics/stat-transport/publications/472263/

Cui, L., & Valentinovna, K. O. (2025). The belt and road initiative and China–Kazakhstan logistics infrastructure. BBC, 21, 13.

Imasheva, G., Chakeeva, K., Kisselyova, O., Bekzhanova, S., & Nurlanova, A. (2026). The impact of digital technologies on the development of transport logistics in Kazakhstan. Bulletin of Civil Aviation Academy, 1(40), 101-114.

Kamysbayeva, A., Khussanov, A., Kaldybayeva, B., Prokhorov, O., Khussanov, Z., Bekzhanova, S., & Issayeva, A. (2026). Modeling the Resilience of Agricultural Intermodal Logistics in Kazakhstan Under Dynamic Export Demand and Infrastructure Constraints. Logistics, 10(7), 143.

Khasanov, U., & Nurmetova, M. (2022). Growing potential of Central Asian trade logistics. International Affairs: Politics, Economics, Law, 319–331. https://doi.org/10.63407/702951

Khussanov, A., Kaldybayeva, B., Prokhorov, O., Khussanov, Z., Kenzhebekov, D., Yevadilla, M., & Janabayev, D. (2025). Agent-based simulation modeling of multimodal transport flows in transportation system of Kazakhstan. Logistics, 9(4), 172.

Kulyntay, G., Ospanova, A., Mukanov, M., Abdullin, R., Seilkhan, B., & Zhaksylykova, A. (2025). Transport and communication potential of Central Asia: EU interests, challenges, and prospects. Journal of Iran and Central Eurasia Studies, 8(1), 99-116.

Ministry of Transport of the Republic of Kazakhstan. (2026). Kazakhstan ukreplyaet rol’ klyuchevogo logisticheskogo khaba Evrazii [Kazakhstan strengthens its role as a key logistics hub of Eurasia]. https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1157373?lang=ru&utm_source

Mukhamediyarova, Z. (2026, August 3). Prezident Kazakhstana: Glavnaya tsel’ – prevratit’ stranu v odin iz vedushchikh logisticheskikh uzlov Evropy i Azii [President of Kazakhstan: The main goal is to transform the country into one of the leading logistics hubs between Europe and Asia]. Kazinform. https://www.inform.kz/ru/tokaev-glavnaya-tsel-prevratit-kazahstan-v-odin-iz-vedushih-logisticheskih-uzlov-7e9c5266

MyGorod News. (2026, July 28). Transportno-logisticheskii sektor – klyuchevoi draiver diversifikatsii ekonomiki Kazakhstana [The transport and logistics sector as a key driver of Kazakhstan’s economic diversification]. https://mgorod.kz/news/transportno-logisticheskii-sektor-klyuchevoi-draiver-diversifikatsii-ekonomiki-kazahstana

Osmonkulova, G., Toibaeva, N., Batyrbekova, Zh., Asanakunova, G., & Ibraev, K. (2025). Influence of logistics systems on the development of international trade in the agricultural sector of Kyrgyzstan. Scientific Horizons, 28(3), 146–159.

Verchenkova, A. M., & Volkovich, A. D. (2026). Transport and transit potential of the Republic of Kazakhstan as a multifunctional catalyst for Eurasian integration and economic growth using the example of the development of the Western China–Kazakhstan–Russia–Belarus strategic corridor: A comprehensive scientific analysis and prospective trends. In Business Pulse: Proceedings of the IV International Scientific and Practical Student Conference, Minsk, November 14, 2025 (pp. 566–570). Institute of Business of Belarusian State University.

World Bank. (2023). Middle Trade and Transport Corridor: Policies and investments to triple freight volumes and halve travel time by 2030. World Bank. https://doi.org/10.1596/40626

World Trade Organization. (2026). Global trade outlook and statistics: March 2026. https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/gtos0326_e.htm